اشک ریزانی که لفظ آشفته اند

در درونانی که معنی سُفته اند

مثنوی سازان ِ رند ِ اهل ِ بیت

ساکنان کوچۀ ابن سکیت

مقتل آموزان ِ نظم ِ لوحه ها

پرده گردانان ِ بزم ِ نوحه ها

چون به قتل ِ شاه ِ خوبان می رسند

ناله لنگان ، سینه کوبان می رسند

روز عاشورا تو گویی بوده اند

مژه بر خون شهیدان سوده اند

آه از این غربت کشان رنگ زرد

آه از این مدّاح های دوره گرد

های را شرمنده از هی می کنند

وصف عاشورا که با نی می کنند

روز عاشورا که شَه ، بیتاب شد

بهر طفلان ، جرعه جوی آب شد

پس نمی از نهر ِ چشم ِ تر گرفت

اصغر ششماهه را در بر گرفت

لشکر جرّاره پیرامون او

تشنه اما گرد نهر خون او

وین عجب کین ناکسان هم تشنه اند

تشنۀ یک قطره خون ، چون دشنه اند

می رود لب تشنه در کام ِ سراب

چند گام آنسوتَرَش : یک دجله آب

ای زمان ! ننگ ِ تأسف بر تو باد

ای زمین ِ بی طرف ! اُف بر تو باد

آب می نوشند خیل ِ رهزنان

کودکان ِ مصطفی ، له له زنان

نیست آیا در شمایان درد ِ دین !

ای گروه ی مشرکین ! هَل مِن مُعین ؟

آنکه بر پیمان وفاداری کند

اهل بیت عشق را یاری کند

لیک این خونخوارگان را درد نیست

بین این نامردمان یک مرد نیست

نیست اینجا مردخویی یا حسین !

زین یزیدستان ، چه جویی یا حسین ؟

من زبانم زین مصیبت قاصر است

تیر ، پاسخگوی ِ هَل مِن ناصر است

ناگهان تیر قساوت پر کشید

خون به قنداق ِ علی اصغر کشید

باز گرد ای شه ! که طفلت خواب شد

اصغرت از خون ِ خود سیراب شد

اصغرا ! ما عبرت آموز توییم

زائر ِ زخم ِ گلو سوز ِ توییم

زخم تو تاریخ را شرمنده کرد

اصغرا ! داغ تو دل را زنده کرد

یا حسین ! این داغ را تدبیر نیست

چاره جز بوسیدن ی شمشیر نیست

چون شقایق در بهار خون ، بجوش !

یا حسین ! از آب ِ بیرنگی بنوش !

تو مگر با زخم ِ خود ، لب وا کنی

شهوت ِ شمشیر را رسوا کنی

ناگهان فوج ِ سواران آمدند

زخم بازان ، نیزه داران آمدند

روزن ِ خورشید بر مه بسته شد

شبه احمد از تجلی خسته شد

باز رقص ِ جاهلیت باز گشت

خیبر و خندق ، ز نو آغاز گشت

مثل روباهان ِ شَل می آمدند

از عروبت با هُبَل می آمدند

گاه با زخم ِ زبانش می زدند

گاه با تیغ و سنانش می زدند

پنبه های آل سفیان رشته شد

گلشن ِ یاسین به خون آغشته شد

وه چه فریادی ز صحرا می رسد

از زمین آواز ِ زهرا می رسد

یا محمد ! این گُل ِ محزون ِ توست

این حسین غوطه ور در خون ِ توست

پانوشت : این شعر از کتاب "شرجی آواز" ( انتشارات برگ ، چاپ اول : ١٣۶٨ ، صفحات ١۶٧ تا ١٧٣ ) از شاعر خوش قریحۀ  معاصر "احمد عزیزی" است که ماهها و ماههاست که در بستر بیماری است . در همین جا از خدای حسین "ع" برای او شفای عاجل و کامل می طلبیم و برای علاج ِ او سورۀ حمد را قرائت می کنیم . بسم الله ....

یکی از حسرتهای بزرگ زندگی من این است که هیچ گاه موفق نشدم امام خمینی را زیارت کنم ؛ البته در روز تاریخی استقبال  از امام در 12 بهمن ، چهره مبهمی از امام را در پشت شیشه های بلیزری که ایشان را از مهر آباد به بهشت زهرا می برد ، از میان خیل مشتاقان بی شماری که در خیابانها ریخته بودند ، در حوالی خیابان جامی در امیریه دیدم ، اما دیگر هیچ گاه موفق نشدم ایشان را ببینم .

در عوض تا آنجا که به یاد دارم آیت الله خامنه ای را از اولین نماز جمعه ای که در تهران اقامه کردند تا حالا دهها بار در نماز جمعه ، چندین بار به لطف مسئولان رسانه ای دفتر رهبر انقلاب یا مدیران کیهان  در دیدارهای عمومی عیدانه ایشان و سه بار در دیدار خصوصی زیارت کرده ام و مزه بوسه ای که بر دست آسیب دیده ایشان زده ام برای همیشه با من است . 

شب میلاد امام حسن مجتبی "ع" به لطف دوست خوبم  "محمد جعفر بهداد" ، توفیق یار شد که به عنوان خبرنگار ایرنا در مراسم شب شعر شاعران با آقا حضور پیدا کنم و از لطف و لطافت این نشست هم خودم بهره مند شوم و هم گزارشی تهیه کنم که دیگران هم لذت ببرند. متن کامل این گزارش را از اینجا بخوانید.

گزارش ایرنا از این مراسم خوشبختانه در روزنامه های مختلف ، به خوبی جای گرفت و البته خود دفتر رهبر انقلاب هم از سخنان آقا در انتهای جلسه که در باره شعر و کارکرد اصلاحی - اجتماعی آن گفته بودند خبر خلاصه ای منتشر کرد ، اما برخی جزئیات در این سخنان بود که در خبر دفتر نیامد و من بیم دارم که مانند اظهارات آقا در نشست مشابه که چند سال پیش نویسندگان عضو انجمن قلم ایران با ایشان داشتند و آقا در آن به نقش مهم و تاریخی روشنفکران در انقلاب اسلامی پرداخته بودند و شاید یک ربع تمام از نقش جلال آل احمد  و دکتر علی شریعتی در پایه ریزی انقلاب سخن گفتند و این اظهارات هیچ گاه منتشر نشد ، این سخنان هم منتشر نشود و دیگران هم از آن بهره مند نشوند.

در هر صورت بخشهایی از اظهارات آیت الله خامنه ای را در این جلسه با انتخاب من در زیر می خوانید:

- شکی نیست که شعر ، یک ثروت ملی است . اگر کسی در این تردید بکند ، در یکی از بدیهی ترین مسائل تردید کرده است .

- شعر ، یک ثروت بزرگ و پر ثمر برای هر کشوری است . اولا باید این ثروت را ایجاد کرد ، ثانیا باید آن را روز به روز افزایش داد که دچار خسران و کم آمدن و کاهش نشود ، ثالثا باید از آن برای نیازهای کشور ، یک استفاده بهتر و برتر کرد.

- من الان نمی توانم ادعا کنم که عامل رشد و گسترش فعلی شعر در کشور ما - که موضوعی آشکار است - چیست ؛ اما شکی نیست که یکی از دلایلش باز بودن فضای جولان فکریی است که نتیجه انقلاب است .

- ما دوران قبل از انقلاب را دیده ایم و با خیلی از شاعران آن زمان نشست و برخاست داشته ایم . بهترین ایشان مرحوم امیری فیروزکوهی بود که حقا در قله غزل زمان خودش قرار داشت . [ این در حالی بود که ] بیشترین تجلی و نمایشی که می شد از او دید ، در یک گوشه جلسه خصوصی بود . یا مرحوم [مهدی ] اخوان ثالث که قطعا - به نظر من البته - بهترین شاعر نیمایی و از همه اقرانش قوی تر بود و لفظ و معنای شسته رفته تری داشت ، در گوشه ای زندگی می کرد که جز عده ای از خواص ، او را نمی شناختند و او هم عزلت را ترجیح می داد. وقتی بزرگان ، در این عزلت و خمودی زندگی می کنند ، قهرا جوانها رشد نمی کنند.

- من بحث کمیت و تعداد را می گویم ، اما بحث کیفیت باید سنجش واقعی بشود که چگونه . البته در غزل ، امیری فیروزکوهی ، رهی معیری و شهریار خیلی خوب بودند ، لکن از لحاظ گسترش و باز بودن میدان جولان ، آنوقت این وجود نداشت .انقلاب این میدان را باز کرد ؛ نه فقط در شعر ، که در ادبیات ، در علوم تجربی و در مدیریتهای کلان مثل مدیریت دفاع مقدس که پیش آمد .

- شعری که من امشب شنیدم و پارسال شنیدم ، با شعری که چهارده پانزده سال پیش از جوانها می شنیدم خیلی رشد کرده ، خیلی خوب شده ، خیلی صیقل یافته شده ، علاوه بر اینکه از نظر مضامین ، خیلی پیش رفته است .ما این ثروت ملی را داریم و گسترشش هم بر دستگاههای مسئول واجب است و هم بر کسانی که این نعمت و این قریحه خوب را دارند. باید شکر گزاری کنند و شکر گزاری اش هم به همین است که گسترشش بدهیم و این چشمه ها را جوشنده تر کنیم .

- باید بدانید از این ثروت ، کجا استفاده کنید . با اینکه می دانم شعر ، قابل در قاب گرفتن و محدود شدن نیست و از این جهت ، مثل دیگر قالبهای هنر است . انضباط در زندگی لازم است اما در هنر ، نه ممکن است و نه چنان انضباطی لازم است ؛ چون هنر ضایع می شود . اما خود شاعر مسئولیت دارد و آن کسانی که می توانند زمینه های هدایت شعر شاعر را به عرصه های مورد نیاز جامعه فراهم کنند ، مسئولیت دارند.

- خیلی از زمینه های جامعه با زبان هنر ، قابل اصلاح است و مثلا اخلاقیات باید به اخلاق ملی تبدیل شود . ما چند قرن زیر چکمه استبداد زندگی کرده ایم . برخی پادشاهان که شاید به آنها افتخار هم بکنیم - مثل نادر شاه - دیو مُهیبی است ، شاه عباس هم همین طور . شما ببینید غیر از آن قهرمانیها ، با مردم کشورشان چگونه رفتار کردند ، با خوبهایشان چگونه رفتار کردند . این خلقیات باید اصلاح شود.

- ما احتیاج به روح اخوت و برادری داریم ؛ احتیاج داریم که هر انسانی نسبت به همسایگانش  در خانه ، در محل کسب و در خیابان احساس امنیت کند نه نا امنی ... قدرت ابتکار و شجاعت ِ نو آوری را به عنوان یک خصلت ملی نیاز داریم ،‌ شجاعت ِ خطر کردن  باید جزو خصال ملی ما در بیاید ، ترحم کردن به یکدیگر ، تزریق روح امید به دیگران ، ... اگر این خصوصیات در ملت تقویت بشود ، جامعه اصلاح می شود. ایجاد این خصلتها و این اصلاح هم ، دستوری نیست ؛ اما با زبان هنر و با زبان شعر می توان این اصلاحات را به وجود آورد . بنابر این ، یکی از نیازهای ما شعر اخلاقی است .

- در تاریخ ادبیات ما ، این ویژگی [اخلاقی و اصلاحی بودن ]در شعر ما کاملا به چشم می خورد . سعدی که از این جهت در قله است ؛ فردوسی ، نظامی ، سنایی و ناصر خسرو همین جور است ، جامی همین جور است . در اواخر دوران سبک هندی ، واعظ قزوینی همین طور است . اصلا او واعظ بوده و منبر می رفته است و البته شعرهای بسیار خوب و پر مضمون و عالی هم گفته است . خود صائب ، اگر فقط غزلیات اخلاقی و نصیحت گونه او را جمع آوری کنید یک کتاب قطور می شود.

- باید به جای الگو سازیهای مصنوعی و جعلی و بدلی از فلان هنرپیشه و فلان آدم عوضی و مانکنها و رقاصه ها ، عاطفه های واقعی به عنوان الگو معرفی شوند.

- بخشی از شعر آیینی ما می تواند مصروف مطالب عرفانی بشود. شعر مولوی را ببینید ؛ اگر دیوان شمس را دوردست ببینیم ، شعر مثنوی که اصولِ اصولِ اصولِ دین است . اعتقاد من این است . یک وقت آقای مطهری از من پرسیدند نظرم راجع به شعر مولوی چیست . گفتم : اصولِ اصولِ اصولِ دین است .گفت : نظر من هم همین است . البته درباره حافظ کمی با هم اختلاف عقیده داشتیم .

- همین بیدل  -که آقای [ محمد کاظم ] کاظمی کار بسیار خوبی کرده اند که البته شاید [بیش از ] یک دهم شعر بیدل را موفق به بررسی نشده اند - واقعا شعرش هنرمندانه است ، واقعا استحکام شاعری این مرد غیر ایرانی را نشان می دهد که در هند ، اینچنین به زبان فارسی شعر بگوید.

- دریای عرفان ، جایش در شعر امروز ما و شعر امروز جوانهای ما خالی است . البته همان مفاهیم را با همان الفاظ تقلید کردن خیلی مزه ندارد ، باید با قریحه خودتان آن را بپرورانید.

- مضامین سیاسی و انقلابی هم در شعر [ بعد از انقلاب ] خیلی رویش کار نشده است . البته مسئله شهید و شهادت که تمامی ندارد و خوب هم هست لکن مسائل انقلاب ، منحصر در مسئله شهید نیست ؛ انقلاب حرف نویی در دنیا آورده است و به همین دلیل جنجال و هوچی بازی و گرد و غبار کردن در تبلیغات دشمنان علیه انقلاب هست و غیر از این هم انتظاری از آنان نیست . انقلاب حرف نویی آورده که تا امروز هم نشان داده  نامیرا ست ، روز به روز هم توسعه پیدا کرده  و قدرتهای بزرگ را به چالش گرفته است . جز ملت ایران و جز دولت ایران چه کسی است در دنیا که در مقابل شعارهای استکباری بایستد ؟ هیچ کس . این پیام تکریم واقعی انسان است نه تکریم آمریکایی که سر تا پایش دروغ است . باید اینها را با ثروت ملی ِ شعر نشان داد.

- من به هیچ شاعری توصیه نمی کنم که شعر عاشقانه نگو . معلوم است که نمی شود . البته می شود توصیه کنم که مراقبت کنند افراطی نشود ؛ از حالت حجب و حیای ایرانی - اسلامی ما خارج نشود و ترویج شعر عریانی که آنها می خواهند نشود. ما هم نه آنقدر خشکیم که از این شعرها لذت نبریم و نه آنقدر بی توجه که آن را نفهمیم .

- این ثروت [ شعر ] ، خیلی با عظمت است .

- یاد مرحوم قیصر امین پور که حقیقتا در گذشت امین پور ما را به معنای واقعی کلمه ، داغدار کرد [ به خیر ] . بعد از مرحوم [ سید حسن ] حسینی دلمان خوش بود به امین پور  ، که او را هم از دست دادیم . حالا باید قدر شما را بدانیم .  

لینک این مطلب در سایتهای مختلف : ایرنا  - فارس - عصر ایران - تابناک -برنا نیوز - البرز نیوز -نشریه پرتو سخن

امروز پنجشنبه نهم آبان در شب میلاد حضرت معصومه ؛س؛ متن کامل بیانات رهبر انقلاب بر روی سایت دفتر ایشان قرار گرفت که علاقه مندان می توانند عین اظهنارات ایشان را در اینجا مشاهده و مطالع کنند.